Làm thế nào để đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục? Đây là câu hỏi lớn mà đáp số phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố tác động ở từng đơn vị. Ở đây, tôi xin trao đổi một kinh nghiệm học được từ sách vở, từ thực tiễn, từ đồng nghiệp và đó có thể là một vài giải pháp cơ bản trong những giải pháp đổi mới quản lý để nâng cao chất lượng giáo dục. Nội dung trao đổi này, theo tôi chắc hẳn ai cũng biết, cũng đã làm và còn làm tốt hơn nữa nhưng chưa có dịp đúc kết, trao đổi mà thôi.
Về lý luận, Quản lý nhà trường là quản lý giáo dục ở góc độ hẹp, đó là quá trình người hiệu trưởng dựa vào các quy luật khách quan vốn có của đơn vị để tác động có tính hướng đích đến cán bộ, giáo viên, học sinh,…nhằm thực hiện mục tiêu đề ra. Như vậy, hoạt động quản lý là sự phân công, hợp tác lao động; là sự chăm sóc, giữ gìn, sửa sang và sắp xếp, đổi mới để đưa nhà trường phát triển.
Về thực tiễn, để thực hiện đổi mới quản lý thì phải làm cho mỗi cá nhân, mỗi bộ phận trong nhà trường phải là một nhà giáo dục. Không chỉ mỗi giáo viên là một nhà giáo dục mà cả phụ huynh, cán bộ, nhân viên trong trường cũng phải là nhà giáo dục (nếu không thì ít ra cũng phải có tư tưởng giáo dục). Khi các nhà giáo dục có trách nhiệm tương quan lẫn nhau thì trách nhiệm đó sẽ có tác động tốt đến từng trẻ. Người lớn không có văn hóa (nhất là các bậc cha mẹ học sinh) thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ nhỏ và con cháu của mình. Vì thế, gia đình cho con đi học không những vì mục đích học vấn còn muốn con em mình được học hỏi văn hóa ứng xử tốt hơn, văn minh hơn. Một trẻ được giáo viên chăm sóc giáo dục tốt nhưng gia đình không hưởng ứng phối hợp thì trẻ đó cũng khó tiến bộ.
Quản lý giáo dục không chỉ quản lý con người mà quan trọng là quản lý công việc, quản lý kế hoạch và chiến lược. Theo kinh nghiệm của những người làm công tác quản lý, đổi mới quản lý giáo dục không chỉ đổi mới cách làm việc của Ban giám hiệu mà còn đổi mới cách làm việc từ lãnh đạo các đoàn thể, các tổ trưởng chuyên môn, giáo viên. Quản lý giáo dục không chỉ quản lý con người mà quan trọng là quản lý công việc, quản lý kế hoạch và chiến lược. Chỉ có quản lý công việc thì mọi người làm việc mới tự giác và có hiệu quả thật sự, còn quản lý con người thì làm việc chỉ với mục đích đối phó.
Phải tin tưởng, tôn trọng cấp dưới và tập hợp quần chúng. Bên cạnh hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng cũng phải có năng lực vận động và tập hợp quần chúng. Làm việc phải khoa học, đều tay và có tinh thần trách nhiệm cao. Cũng như một cỗ máy nếu các đầu mối làm việc “ngon” thì công việc vận hành suôn sẻ, nếu mắc một chỗ thì sẽ có sự cố dây chuyền. Trong thời gian thực hiện nếu có gì sai thì phải ghi nhận lại và sau đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời. Hiệu trưởng cần tạo khoảng không gian cho phó hiệu trưởng chủ động, biết đề xuất ra các hướng giải quyết phù hợp. Những công việc liên quan đến mảng quản lý của mình thì người lãnh đạo phải biết đề đạt, chứ không theo kiểu “nhất cử nhất động” cái gì cũng chờ ý kiến cấp trên. Các phó hiệu trưởng còn phải biết chia sẻ, tôn trọng lẫn nhau, đóng góp ý kiến vì “ba bốn cái đầu vẫn hơn một cái đầu”, như vậy mới tránh được sai sót. Cũng giống như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có vai trị quan trọng trong việc lãnh đạo nhà trường, họ thường được coi là người “hiệu trưởng thứ 2”. Hiệu trưởng phải là người biết tôn trọng ý kiến quần chúng và luôn tin tưởng vào đội ngũ. Giao việc cho ai làm cũng cần kiểm tra và có sự phản hồi để biết kết quả làm được tới đâu.
Phải biết huy động nguồn lực để xây dựng nhà trường và tổ chức các hoạt động. Thực tế hiện nay trường nào cũng có khó khăn, có trường khó khăn ít có trường khó khăn nhiều. Vấn đề ở chỗ không phải chỉ ngồi ca thán mà phải biết xoay xở, khắc phục những khó khăn đó tùy theo hoàn cảnh của đơn vị. Từ cảnh quan cơ sở vật chất nhà trường xuống cấp nhiều đến nay nhà trường chúng tôi đã tham mưu Ban Lãnh đạo cải tạo, sơn mới toàn trường tạo môi trường làm việc khang trang, sạch sẽ, xây dựng được môi trường thân thiện ngày càng tạo được niềm tin ở phụ huynh.
Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn giáo viên hàng năm. Tại trường chúng tôi, hàng năm trước khi vào năm học mới tôi chỉ đạo 2 phó hiệu trưởng tổ chức bổi dưỡng công tác chăm sóc chuyên môn cho đội ngũ, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của giáo viên cần bồi dưỡng lại nội dung gì từ đó xây dựng lịch bồi dưỡng phù hợp đáp ứng nhu cầu cầu của các cô. Giáo viên lâu năm có trách nhiệm dìu dắt giáo viên trẻ qua công việc cụ thể như rút kinh nghiệm dự giờ, hướng dẫn soạn giảng, nhất là những đề tài mới lạ.
Về cá nhân, để thực hiện đổi mới quản lý hơn ai hết người hiệu trưởng phải biết tự đổi mới mình:
Phải là người vừa nắm bắt thông tin, vừa kiểm soát thông tin và biết cách xử lý thông tin hợp tình, hợp lý và phải có tính sáng tạo. Việc nắm bắt và xử lý thông tin của Hiệu trưởng cũng phải khách quan, độ lượng. Tính sáng tạo của hiệu trưởng được thể hiện qua vai trò lãnh đạo, hoạch định về chiến lược, tầm nhìn sứ mệnh của nhà trường. Người lãnh đạo không chỉ làm đúng, làm tròn kế hoạch mà cần có chiến lược và sáng tạo riêng. Người lãnh đạo phải biết tìm ra cơ chế quản lý dựa trên hành lang pháp lý để phát huy mọi khả năng của từng cá nhân, các bộ phận. Sự tương tác đó sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp để phát triển nhà trường theo chiều hướng đi lên.
Phải biết chia sẻ, động viên, giúp đỡ kịp thời và làm tốt công tác thi đua khen thưởng để động viên về mặt tinh thần cho đội ngũ. Tuy đó chỉ là những quan tâm nhỏ, nhưng thấy ban giám hiệu chăm lo và quan tâm thì sẽ thu phục được quần chúng từ đó họ cũng an tâm và sẽ cống hiến nhiều hơn.
Phải có tham vọng để phát triển nhà trường chứ không chỉ bằng lòng với những gì mình đã làm hoặc đã có. Giáo viên gắn bó với nghề không chỉ vì nhu cầu đồng lương mà còn vì nhu cầu giao tiếp, nhu cầu học tập và nhu cầu tự khẳng định mình. Tổ chuyên môn vừa là môi trường học tập, giao tiếp vừa là tổ ấm để mọi người thân thiện và gắn bó với nhau hơn.
Cuối cùng, chúng ta luôn nhớ một điều là làm việc gì cũng phải có trách nhiệm, có tấm lòng để “giữ cái tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến”.